GEN-BENELUX-L Archives

Archiver > GEN-BENELUX > 2000-07 > 0962452220


From: "j.w. simonse" <>
Subject: Re: bijnamen (was: voornaam - achternaam)
Date: Sat, 1 Jul 2000 13:50:20 +0200


> Voor 1811 goldt een eenvoudig principe (en dat geldt nog steeds trouwens):
In
> een woongemeenschap moe(s)ten mensen uniek identificeerbaar zijn. Als dat
met
> een voornaam kon, omdat die voornaam erg apart was bijvoorbeeld, dan werd
alleen
> de voornaam gebruikt. Lukte dat niet, dan werd een patroniem en soms een
> matroniem (bestaat dat woord?) gebruikt. Ook dat ging vaak mis, vooral
toen de
> dorpen wat groter werden. Men zocht naar andere benoemingen ter
identificatie.
> Een beroep (smit, bakker, kuiper) of een woonplaats (naam van de hoeve,
naam van
> de plaats waar men vandaan kwam). Soms zelfs werd een kenmerkende
lichamelijke
> eigenschap gebruikt voor de naam (de lange, de korte, de dikke, de dunne).

> De ontwikkeling van naamgeving is van streek tot streek verschillend. In
de
> Scandinavische landen geldt nog steeds het principe van de patroniemen. De
> bevolkingsadministratie is daar -meen ik- nog steeds een zaak van de kerk.
> Napoleon heeft er geen stempel kunnen drukken.
>
> Ook vandaag de dag zijn er leefgemeenschappen waar bijnamen nog volop in
gebruik
> zijn, zoals in Volendam, Marken, Katwijk en Scheveningen. Dit soort
benamingen
> bemoeilijken het genealogisch onderzoek natuurlijk wel. Aan de andere kant
geeft
> het aan dat genealogie een levendige geschiedbeoefening is.
>
> Misschien hebben lezers onder ons nog leuke toevoegingen over het aspect
> 'bijnamen'?

Hier op Walcheren komt het gebruik van bijnamen ook nog veel voor. Dit komt
omdat er zeer veel dezelfde namen (voor en achternamen) voorkomen. In de
gesloten kernen (Bijv Arnemuiden en Westkapelle (waar ik vandaan kom) is dit
het geval. Een voorbeeld is deze: voor de oorlog woonden er in de Zuidstraat
(te Westkapelle) zes Willem Roelse's, waarvan bij drie ook de vaders
dezelfde voor- en achternaam hadden. Vooral de postbodes hadden het hier
moeilijk mee, getuige een verhaal van een postbode uit Vlissingen die bij
ene Huibregtse alle post voor alle Huibregtses in de straat naar binnen
gooide en snel weg liep.

Het voorkomen van dezelfde namen, nam eind vorige eeuw zulke vormen aan dat
er in het dialect zelfs een extra woord is ontstaat: Genanne. Dit is een
goedendag kreet in de trand van 'Hallo'. Maar je zegt het alleen tegen
personen die dezelfde voornaam, achternaam hebben en waarbij de vader de
zelfde naam draagt. Het wordt thans bijna niet meer gebruikt.

Het ontstaan van de bijnamen (of Biesmak in het Westkappels dialect) is een
vak appart. Sommigen komen van beroepen, van stommiteiten die ze als kind
uitvoerden; maar een echt verband zit er niet in. Ook gaan ze over van vader
op zoon, maar soms ook helemaal niet. Hier in Westkapelle bemoeilijkt het
het genealogisch onderzoek juist niet, de meeste ouderen weten alleen nog de
bijnamen van de personen en waar het familie van was, zodat dit juist
makkelijker op te zoeken is. Ook zijn hier in de loop van de eeuwen zes
ouderparen bestaande uit een Kornelis en een Maatje Minderhoud voorgekomen,
zonder bijnamen begin je dan weinig met het plaatsen van een kind bij de
juiste Kornelis en Maatje.

Vooral het onderzoek naar hoe de namen zijn ontstaan geeft soms aanleiding
tot enige hilariteit. Als je via een paar oudere inwoners te horen hebt
gekregen hoe een familie aan een bijnaam is gekomen, wil je dit meestal ook
even verificieren. Maar meestal hebben de directe familie leden van hun
ouders een heel ander verhaal gehoord. De meeste mensen hier kunnen er wel
om lachen, maar er zitten er ook tussen...

Jullie zitten nu allemaal op een voorbeeld te wachten, dus hier komt ereen
(speelt zich af in 1898):
Er was eens een jongen, ene Jan, die als twee jarig kind buiten aan het
spelen was. Na een poosje in de zon gespeeld te hebben werd hij toch wel
moe. Hij zocht een plekje op de 'blijk' (plaats met hoog gras waar het
witgoed werd gebleekt) en dommelde in. Nadat hij wakker geworden was liep
hij nog wat rond. Een paar voorbijgangers zagen hem en zeiden: "Kiek is, ie
ei een gezicht as un zunnetje." (kijk eens, hij heeft een gezicht als een
zonnetje) En ze hebben hem heel zijn leven De Zunne genoemd.

Met Vriendelijke Groet,

Anne J. C. Simonse (Anne de Zunne)

This thread: